23 februari 2018

Schoolleiders waarschuwen na griepgolf: ‘De rek is eruit’

griepgolf

Voor het eerst in hun carrière moesten twee van de drie geïnterviewde schoolleiders  groepen naar huis sturen, bij gebrek aan personeel. De derde stond bijna twee weken zelf fulltime voor de klas. Toch verwijt het trio de griepbacillen niets. Ernstiger is het enorme lerarentekort dat dit jaar door de minuscule ziekteverspreiders is blootgelegd.

Toen bij de stakingsbijeenkomst in de Suikerfabriek in Groningen het salarisverschil tussen lesgeven in primair of voortgezet onderwijs nog eens werd benadrukt, ging er een flink gejoel op. En terecht’, zegt Jaring Attema, directeur van cbs De Vuurvlinder in Sneek. Hij was erbij tijdens de manifestatie op Valentijnsdag, maar werd niet vrolijker van de boosheid die hij registreerde.

‘Mensen kiezen door de werkdruk en het lagere salaris steeds bewuster voor een overstap naar het voortgezet onderwijs. Degenen die ik spreek, hebben absoluut geen spijt. Ze vinden het zelfs jammer dat ze het niet eerder hebben gedaan. Dat doet mij pijn.’ Hij zegt dat de actiebereidheid onder zijn teamleden nog steeds groot is. Zelfs nu minister Slob van Onderwijs vanaf volgend schooljaar €35.000 per gemiddelde school van 225 leerlingen beschikbaar stelt voor vermindering van de werkdruk.’

Kunst en vliegwerk

Attema: ‘De storm is nu wat geluwd. Nu zit nog maar één collega ziek thuis, maar de afgelopen weken waren hectisch door de griepepidemie. Zo erg heb ik het nog niet eerder meegemaakt. Het was elke dag weer een puzzel om iemand voor de groep te krijgen. Het is een grote school met 440 leerlingen, verdeeld over 18 groepen, en normaal is dat te doen met het huidige personeelsbestand.

Probleem is dat het sinds de kerstvakantie niet meer rustig is geweest. Het is voortdurend kunst- en vliegwerk, constant zijn er leerkrachten ziek. Zelf zat hij ook een week met griep thuis, in plaats van de gebruikelijke 2 à 3 dagen die daar voor staan. ‘Dan merk je pas hoe kwetsbaar je bent door het lerarentekort en dat je niet kunt terugvallen op invallers. Gelukkig konden we het grotendeels opvangen door intern te schuiven.’

Onderwijsassistent voor de groep

Alleen vorige week moest hij groep 5 een dag naar huis sturen. Attema: ’Geen makkelijke beslissing, daarom staan er soms ook onderwijsassistenten voor de groep. Maar de klas toch op school houden zou extra werkdruk hebben opgeleverd en ook de kwaliteit van het onderwijs niet ten goede zijn gekomen. Ouders weten dat wij er alles aan gedaan hebben.’

Volgens Attema moet het beroep aantrekkelijker, met betere arbeidsvoorwaarden en, als dat helpt om nieuwe mensen te trekken, meer salaris. ‘De overheid wil ten aanzien van het onderwijs nog te veel voor een dubbeltje op de eerste rang. Maar mijn punt van zorg blijft toch vooral de werkdruk. Veel collega’s, het zijn bijna allemaal vrouwen, hebben bewust voor een baan in deeltijd gekozen. Dat schiet er nu te vaak bij in.’

Liever in de buurt

‘Ik sta bijna fulltime voor de klassen van collega’s die ziek zijn’, zegt Ronald Akkerboom, directeur van cbs De Ark (480 leerlingen) in Den Haag. ‘Ik krijg de open plekken ook niet opgevuld, ondanks dat we deel uitmaken van een groot schoolbestuur. Er is gewoon niemand beschikbaar om in te vallen. Ik had bij vijf bureaus om twee invallers gevraagd, maar: geen reactie! Wij zitten best in een aardige wijk, Leyenburg, maar mensen willen kennelijk liever naar een school in hun eigen buurt, nu ze het voor het kiezen hebben. Lesgeven bij ons is hen de reistijd niet waard.’

“Ik had bij vijf bureaus om twee invallers gevraagd, maar: geen reactie!”

Hij voelt zich ook nog steeds gehinderd door de Wet Werk & Zekerheid (WWZ), die voorschrijft dat iemand na drie invalbeurten een vast contract moet krijgen. ‘Tot een paar jaar terug had ik een vast groepje invallers, waar ik het prima mee redde.’ Maar het is zijn eer te na om klassen naar huis te sturen. Tot nu toe redt hij het met parttimers die extra komen, stagiaires en vooral onderwijsassistenten. Akkerboom: ‘Ik kom alleen niet toe aan mijn eigenlijke werk als schoolleider, en binnenkort komt de Inspectie op bezoek.’

Spier gescheurd

Sommige mensen zongen of floten een lied, terwijl anderen luisterden’, leest Maarten Eissens (68) uit het dictee voor. ‘Na de activiteit sliepen we als roosjes.’ De klas tikt de regels op hun tablets. ‘Jongens, hoe moet ik afsluiten’, vraagt de gepensioneerde schoolleider. Een van de kinderen legt uit dat het apparaat alleen de woorden nakijkt maar niet de zin. Eissens, 35 jaar directeur geweest, valt in bij groep 7 van basisschool De Tweemaster in Huizen. Hij was op de verjaardag van zijn schoondochter, toen haar vriendin, leerkracht op De Tweemaster, hem polsde voor hulp aan het door griep gevelde team. Hoewel hij geniet van de invaluurtjes, vindt hij het een schande dat het door ‘slecht overheidsbeleid’ zover moest komen. ‘Ik heb er alle begrip voor dat er wordt gestaakt.’

‘Het bizarre is’, zegt directeur Rob Hageman, ‘dat we naast uitval door griep, nog eens drie man extra moeten missen. Een van hen heeft een spier gescheurd bij het dansen, de twee anderen, waaronder een ib’er, hebben een langdurige burn-out door een combinatie van werkdruk en privé-besognes.’

Pinguïnpak

Hageman is ook een van de twee bestuurders van het kleine, katholieke schoolbestuur (twee scholen, vier locaties, 1.000 leerlingen, 85 personeelsleden) in de overwegend protestantse gemeente. Hij legt uit dat het bestuur tot enkele jaren geleden met de collega’s van het openbaar en protestants-christelijk onderwijs was aangesloten bij een pool (PIO, Partners In Onderwijs), waarvoor een vast bedrag per leerling werd overgemaakt. Daar kwam door de WWZ de klad in. Na nog geen jaar was de bron volkomen opgedroogd, door de plicht van een vaste aanstelling na drie contracten, ook al ging het om een dag invallen.

“Ik heb er begrip voor dat er wordt gestaakt”

Hageman: ‘We hebben toen zelf vier invallers in dienst genomen, maar die zijn, mede door een kleuterjuf met een heupoperatie, al een tijdje onder de pannen, waardoor ik niemand meer voor het korte invalwerk heb. Ik heb sympathie voor de achterliggende gedachte van de wet, maar waarom is voor het onderwijs geen uitzondering gemaakt, net als voor het profvoetbal? De gevolgen van de WWZ, een te kleine instroom en een te grote tussentijdse uitstroom bij de pabo, de vergrijzing: er waren genoeg signalen om de seinen in Den Haag op rood te laten springen. Het is voor het eerst in mijn onderwijscarrière dat ik twee groepen naar huis heb moeten sturen.

‘Het is een drempel die ik nooit had willen overgaan, maar het kon niet anders. Beide directeuren/bestuurders en de twee teamleiders moesten aan de bak. Stond ik daar met carnaval in een pinguïnpak voor de kleuters vrolijk te wezen, terwijl ik eigenlijk andere dingen moest doen.’

Mooi vak

‘Tijdens de laatste landelijke staking in december zijn we niet naar de bioscoop gegaan, maar hier met zijn allen bij elkaar gaan zitten. Hebben we uitgesproken wat nou werkdruk geeft en wat werkplezier.

Want dat vergeten we bijna, dat het zo’n mooi vak is’, benadrukt Hageman. Het leverde een uitgebreide lijst op over onder andere teambuilding, beloning, studiedagen en inzetten van vakleerkrachten. Bijna het volledige team gaat, gesteund door het bestuur die ook dan doorbetaalt, volgende maand staken. ‘Het zijn bijna allemaal vrouwen, die vaak voor parttimewerk hebben gekozen. Ze zijn gemotiveerd tot op het bot, maar de rek is er langzaam uit. Natuurlijk ben ik blij met het geld van de minister tegen werkdruk, maar het lerarentekort is veel te ernstig om nu niet door te pakken. Met een bedrag voor één onderwijsassistent gaan we het niet redden. Als de salarissen niet worden opgeschroefd, zie ik het somber in. Op een via pabo’s en Facebook verspreide vacature kreeg ik één reactie, en die persoon voldeed niet.

www.lerarentekortisnu.nlgriepgolf

Vanaf 27 januari kunnen scholen op www.lerarentekortisnu.nl hun vervangingsproblemen melden. Hieronder een willekeurige greep uit de vaak meerdere meldingen van 162 scholen op vrijdag 16 februari. Die dag hadden 4.502 leerlingen niet de goede leerkracht of geen tot minimaal onderwijs. Van hen zaten 1.795 kinderen thuis en werden 654 kinderen verdeeld over andere klassen.

Sbo Tijstroom, Zaandam, groep 3/4, 12 leerlingen, klas verdelen
De Graankorrel, Kudelstaart, groep 3, 20 leerlingen, parttimer komt elke dag terug
Willibrordschool,
Vleuten, groep 1/2, 28 leerlingen, klas naar huis sturen
De Compositie,
Almere, groep 6, 31 leerlingen, gepensioneerde voor de klas
Comeniusschool,
Zeist, groep 4A, 33 leerlingen, onbevoegde voor de klas
Julianaschool,
Almen, groep 7-8, 31 leerlingen, directie of ib’er voor de klas

 

Tekst: Peter Magnée

Foto’s: Ton Kastermans Fotografie