12 januari 2018

Scholieren voelen zich gehoord en gezien in jongerenrechtbank

jongerenrechtbank

 

‘Het was niet de bedoeling, een stomme fout van mij.’ Amir (15) buigt zijn hoofd. Een aantal weken geleden stuurde hij een appje onder de naam van een klasgenoot naar een docent: ‘Hey schat, ik ben Farid’, stond erin. En dat is identiteitsfraude, zegt Yassiva (16) streng. Ze heeft een zwart t-shirt aan met de print van een witte bef erop, net als een echte togaoutfit. ‘Heb je wel nagedacht hoe het voor Farid moet zijn geweest?’ Vandaag heeft Yassiva de rol van rechter in de jongerenrechtbank op het Comenius Lyceum in Amsterdam-West. 

Het gaat om licht strafbare feiten’, legt projectleider en voormalig strafrechtadvocaat Kim Roelofs voor de zitting uit, terwijl deelnemende leerlingen het klaslokaal binnendruppelen.‘Denk aan vechtpartijen, diefstal, schoolverzuim, fraude en vernieling. Vanochtend was ik nog bij een zaak waar vijf jongens brand hadden gesticht in een klaslokaal.’ Samen met drie andere scholen in Amsterdam doet het Comenius mee met een pilot van de Jongerenrechtbank waarin wordt getoetst of jongeren zelf kunnen rechtspreken over conflicten in hun leefomgeving.

Een groep van zo’n vijftien leerlingen krijgt een training waarin ze klaargestoomd worden om hun leeftijdsgenoten herstelmaatregelen voor te schotelen. Want straffen, daar doen ze niet aan, legt ‘aanklager’ Marjan (16, paarse hoofddoek en bril) uit, terwijl ze de zaak voorbereidt met een speciale projectmap. ‘We willen vooral graag de goede sfeer op school bewaren. Dan helpt straffen niet, want dan worden leerlingen alleen maar bozer’, zegt ze wijs. Maatregelen lopen uiteen van het maken van een leeropdracht van maximaal 12 uur, een schadevergoeding en werkzaamheden op school, tot het voorstel om mee te doen met de jongerenrechtbank.

“Straffen werkt niet, dan worden
leerlingen alleen maar bozer”- Marjan (16)

Youth courts

Het idee van de jongerenrechtbank is gebaseerd op de youth courts in Amerika, legt Roelofs uit. ‘Daar wordt dit systeem al heel lang succesvol toegepast. Twee Nederlandse rechters zijn er hier mee begonnen, aangepast aan ons strafrechtsysteem.’ Dat betekent dat er naast een rechter en een aanklager een advocaat voor de beschuldigde wordt aangewezen en een advocaat voor de benadeelde. De jongeren zitten in een ‘pool’, ze worden getraind voor alle rollen en wisselen steeds door. ‘Dat zorgt voor onderling begrip voor bepaalde situaties. Waarom doet iemand zoals hij doet? De kinderen leren zich te verplaatsen in anderen en luisteren naar elkaar.’

Langs de politie

De scholieren nemen de rollen bloedserieus. ‘Wat zegt u?’, vraagt Amir aan tweede rechter en leeftijdsgenoot Rais, als hij hem niet goed verstaat. Dat respect dwingen de leerlingen af na de training, denkt docent geschiedenis Jasper Haagsma. Hij is intern begeleider van het project. ‘De kinderen worden echt even helemaal ondergedompeld in het rechtssysteem. Ze krijgen zeven dagdelen les en moeten hiervoor ook lessen missen. Ze mogen daarom alleen meedoen als ze er goed voorstaan op school.’ Bij de training hoort een bezoek aan de politie, het bijwonen van een rechtszaak en een echte rechter, aanklager en advocaat komen langs op school om de kinderen zo goed mogelijk voor te bereiden. Roelofs: ‘In de pilot hebben we het leren onderbouwen van herstelmaatregelen nog aangescherpt. Dat is een heel belangrijk onderdeel: snappen waarom voor een bepaalde maatregel wordt gekozen.’

Blowen

‘We checken altijd eerst: is deze leerling al vaker met justitie in aanraking gekomen?’, zegt Roelofs. ‘Zo ja, dan betekent het niet per se dat hij of zij niet voor de jongerenrechtbank mag verschijnen. Soms wordt vanuit de school of door de ouders júist besloten om dit te proberen. Zo was er laatst een jongen die al een paar keer was geschorst omdat hij steeds op het schoolplein blowde. In de jongerenrechtbank zitten gelijken van hem, ze begrijpen hem, en zijn er niet om te straffen. Dat heeft veel meer indruk op hem gemaakt.’ Roelofs legt uit dat de rechtbank in deze kwetsbare leeftijdscategorie nog meer kan betekenen. ‘Voor sommigen kan het een verschil maken tussen wel of niet radicaliseren. Ze voelen zich in deze rechtbank gehoord en gezien.’

“Voor sommigen kan het een verschil maken

tussen wel of niet radicaliseren” – Kim Roelofs

Trots over de gangen

Een christelijke en een openbare school, een gymnasium in Amsterdam Zuid en een algemeen-bijzondere school in de Bijlmer. De vier deelnemende scholen zijn heel verschillend, net als de resultaten. Roelofs: ‘Het Comenius is bijvoorbeeld een school waar, anders dan op het deelnemende gymnasium, over het algemeen geen goede resultaten werden behaald. De leerlingen waren onzeker, hadden weinig vertrouwen in de politie en de maatschappij. Ze komen uit gebroken gezinnen en hebben vaak geen veilig thuiskomen. Nu lopen ze trotser door de gangen, omdat ze de verantwoordelijkheid toegewezen krijgen om zelf problemen op te lossen met elkaar.’

Ben je benieuwd naar de uitspraak van de jongerenrechtbank in deze zaak? Lees het dit weekend in het nieuwe Schooljournaal! 

 

 

Tekst: Anouk van der Graaf  Illustratie: Petra Urban