2 september 2019

Column: Creativiteit

foto: Ruben Schipper

Als ik aan mijn leerlingen vraag waar zij trots op zijn, dan gaat het vaak over schoolopdrachten die ze met veel moeite toch tot een goed einde hebben gebracht, schrijft Vera Koppenrade in haar column in Schooljournaal.

Ik herken dat ook bij mijn eigen leermomenten. Soms frustratie en af en toe zelfs paniek. Maar als ik het probleem heb getackeld, voel ik ook voldoening. Ik kan de opgedane kennis in een nieuwe situatie op een creatieve manier toepassen. In het voortgezet onderwijs wordt vaak met het OBIT-model gewerkt. Dat staat voor onthouden, begrijpen, integreren en toepassen. Integreren en toepassen hebben te maken met creativiteit. En juist hier stranden leerlingen vaak.

Out of the box

Creativiteit ‘ontstaat’ als we ingaan tegen de fundamentele werking van ons intellect: efficiëntie. Hersenen zijn geneigd de weg van de minste weerstand te nemen. Mensen die in staat zijn ‘out of the box’ te denken, de moed hebben om dingen anders te doen en in staat zijn te leren van hun fouten worden door de omgeving vaak gezien als creatieveling. Alleen kent creativiteit geen vast patroon. Op A volgt niet automatisch altijd B. Als je het risico neemt iets geheel anders te doen, horen daar onlosmakelijk wanhoop en teleurstelling bij. Want het zal niet altijd lukken.

Tunnelvisie

Creativiteit komt het beste tot haar recht in een mix van bestaande kennis en vaardigheden en iets nieuws en uitdagends. Het stukje dat nieuw is, is stimulerend en motiverend. Het zal je grenzen verleggen. Als je datgene blijft doen dat al gedaan is, zal de wereld je inhalen. Als je iets doet dat uitermate vreemd is, zal niemand je volgen. Op die dunne lijn tussen saai en gek vallen gelukkig oneindig veel mogelijkheden te ontdekken, waarvan je interne motivatie omhoog schiet en je doorzettingsvermogen nieuwe energie krijgt. Voorwaarde is dat je nieuwsgierig blijft naar meerdere dingen en ruimte geeft aan dat creatieve proces. Die aandacht verdient het, maar lijkt in het huidige onderwijssysteem steeds meer ondergeschikt te raken. Alleen maar gericht zijn op het eindresultaat creëert een tunnelvisie. Leerlingen zullen later echt niet onthouden wat hun cijfers zijn geweest voor een bepaald vak. Wel zullen ze onthouden wie hen heeft geholpen die vervelende maar enerverende route van A naar waar dan ook af te leggen. Mogelijk via C of D.

Vera Koppenrade (39) is psycholoog en studiebegeleider